İş Göremezlik Nedir?
İş göremezlik, kişinin sağlık durumu nedeniyle işini geçici olarak yapamaması veya çalışma gücünde kalıcı bir azalma meydana gelmesidir. İş kazası, meslek hastalığı veya başka bir zarar verici olay sonucunda ortaya çıkabilir. Hukuki sonuçlar olayın kaynağına, sigortalılık statüsüne, sağlık raporlarına ve sorumluluk durumuna göre değişir.
SGK tarafından yapılan sosyal güvenlik ödemeleri ile işveren veya başka bir sorumludan talep edilebilecek tazminat aynı değildir. Bir dosyada geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ayrıca maddi-manevi tazminat talepleri birlikte gündeme gelebilir.
İş Göremezlik Davası Avukatı Neleri İnceler?
- İş göremezliğe neden olan olay ve sorumlu kişiler,
- Olayın iş kazası veya meslek hastalığı niteliği,
- İstirahat raporları ve geçici çalışamama süresi,
- Sağlık kurulu raporları ile kalıcı etkiler,
- SGK tarafından belirlenen meslekte kazanma gücü kayıp oranı,
- Gerçek ücret, gelir kaybı ve mesleğin özellikleri,
- İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri,
- Kusur oranları ve SGK ödemelerinin tazminata etkisi,
- Raporlara itiraz ve dava seçenekleri.
Geçici İş Göremezlik ile Sürekli İş Göremezlik Arasındaki Fark
Geçici iş göremezlik, tedavi ve iyileşme döneminde kişinin belirli bir süre çalışamamasıdır. Yetkili hekim veya sağlık kurulu tarafından düzenlenen istirahat raporu bu dönemin belirlenmesinde önemlidir. SGK'nın tanımına göre geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalının raporlu olduğu dönemde çalışamadığı günler için sağlanan parasal yardımdır.
Sürekli iş göremezlik ise iş kazası veya meslek hastalığının tedavi sonrasında kişinin meslekte kazanma gücünde kalıcı azalmaya yol açmasıdır. SGK'nın güncel açıklamasında, Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 azaldığı tespit edilen sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanabileceği belirtilmektedir.
Geçici İş Göremezlik Ödeneği
İş kazası nedeniyle verilen istirahat raporunda ödenek koşulları, hastalık nedeniyle verilen rapordan farklı olabilir. İş kazası sigortası bakımından belirli bir sigortalılık süresi veya prim günü şartı genel olarak aranmaz. Sigortalılık statüsü ve prim borcu gibi özel durumlar ayrıca kontrol edilmelidir.
Raporun sağlık hizmeti sunucusu tarafından doğru düzenlenmesi, iş kazası kaydının SGK sisteminde bulunması ve istirahat döneminin doğru bildirilmesi ödeme sürecini etkileyebilir. Eksik veya hatalı kayıtta işveren, sağlık kuruluşu ve SGK nezdinde düzeltme işlemleri gerekebilir.
Sürekli İş Göremezlik Geliri
Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kalıcı biçimde azalan sigortalıya SGK tarafından bağlanabilir. Oranın ve sürekli bakım ihtiyacının belirlenmesi gelir türü ile miktarını etkileyebilir.
Bu gelir, işverene karşı açılabilecek tazminat davasının doğrudan yerine geçmez. SGK tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri ve Kurumun rücu imkanları, maddi tazminat hesabında teknik değerlendirme gerektirebilir.
Maluliyet Oranı ile Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Aynı mıdır?
Günlük kullanımda “maluliyet oranı” denilse de sosyal güvenlik ve tazminat hukukunda farklı değerlendirme sistemleri bulunabilir. Engellilik oranı, malullük aylığı koşulları, meslekte kazanma gücü kaybı ve genel çalışma gücü kaybı aynı kavram değildir.
Raporun hangi mevzuata göre, hangi amaçla ve hangi kurum tarafından düzenlendiği kontrol edilmelidir. Başka bir işlem için alınmış engelli sağlık kurulu raporu, iş kazasına bağlı sürekli iş göremezlik bakımından otomatik olarak aynı sonucu doğurmayabilir.
Sağlık Kurulu Raporuna İtiraz Edilebilir mi?
Sağlık raporunda yaralanmaların tamamının dikkate alınmadığı, olayla bağlantının yanlış değerlendirildiği veya oranın düşük belirlendiği düşünülüyorsa raporun türüne göre itiraz yolu bulunabilir. SGK Sağlık Kurulu kararları bakımından sosyal güvenlik mevzuatındaki başvuru ve itiraz mekanizmaları incelenir.
Dava sırasında alınan bilirkişi veya kurum raporlarına da usulüne uygun biçimde itiraz edilebilir. İtirazın yalnızca oranın düşük olduğu iddiasına değil; eksik muayene, değerlendirilmemiş tıbbi kayıt veya yanlış mevzuat uygulaması gibi somut gerekçelere dayanması önemlidir.
İş Göremezlik Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Tazminat hesabında kişinin yaşı, gerçek geliri, çalışma gücü kaybı, geçici iş göremezlik süresi, kusur oranı ve SGK ödemeleri gibi veriler dikkate alınabilir. Mesleğin niteliği de önemlidir; aynı bedensel kayıp farklı mesleklerde çalışma ve kazanç kapasitesini farklı ölçüde etkileyebilir.
Geçici dönemdeki kazanç kaybı ile kalıcı çalışma gücü azalmasından doğan gelecek dönem zararı ayrı hesaplanır. Tedavi giderleri ve ekonomik geleceğin etkilenmesinden doğan zararlar da olayın koşullarına göre gündeme gelebilir.
Gerçek Ücretin Belirlenmesi
Tazminat hesabında bordroda gösterilen ücret ile fiilen alınan ücret arasında fark bulunabilir. Gerçek gelirin tespitinde banka hareketleri, ücret bordroları, iş sözleşmesi, mesleki kıdem, emsal ücret araştırması ve tanık anlatımları değerlendirilebilir.
Düzenli prim, ikramiye, yemek veya başka menfaatlerin hesaba etkisi her dosyada ayrı incelenmelidir. Belgelenmeyen bir gelir iddiasının nasıl ispatlanabileceği işin ve ödeme düzeninin özelliklerine bağlıdır.
Kusur Oranının Etkisi
İş kazasında işverenin aldığı önlemler, risk değerlendirmesi, eğitimler, ekipman ve denetim kayıtları incelenir. Çalışanın davranışı ile üçüncü kişilerin olaya etkisi de kusur dağılımında ele alınabilir.
Çalışana kusur verilmesi tazminat hesabını etkileyebilir; ancak işverenin yasal yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir. Kusur raporunun olayın teknik özelliklerini ve iş organizasyonunu doğru yansıtıp yansıtmadığı kontrol edilmelidir.
SGK Geliri ile Tazminat Arasındaki İlişki
SGK'nın sağladığı ödenek ve gelir sosyal güvenlik sistemine dayanır. İşveren veya başka bir sorumludan istenecek tazminat ise zararın hukuki sorumluluk çerçevesinde giderilmesini amaçlar. Aynı zarar unsurunun iki kez karşılanmaması için SGK ödemelerinin tazminat hesabına etkisi teknik olarak incelenir.
SGK'dan gelir bağlanmamış olması her durumda tazminat hakkının bulunmadığı anlamına gelmez. Buna karşılık iş kazasının tespiti veya sağlık durumunun kesinleşmesi için öncelikle idari ve sosyal güvenlik süreçlerinin tamamlanması gerekebilir.
Manevi Tazminat Talebi
İş göremezliğe yol açan olay bedensel veya ruhsal zarara neden olmuşsa, koşulları varsa manevi tazminat da talep edilebilir. Yaralanmanın ağırlığı, tedavi süresi, kalıcı etkiler, tarafların kusuru ve olayın kişinin yaşamına etkisi değerlendirilir.
Manevi tazminatın sabit bir hesaplama formülü yoktur ve maddi tazminattan farklıdır. Nihai miktar somut olayın bütün koşullarına göre mahkeme tarafından belirlenir.
İş Göremezlik Dosyasında Gerekli Belgeler
- İş kazası bildirgesi veya meslek hastalığı kayıtları,
- Epikriz, ameliyat, tetkik ve tedavi belgeleri,
- İstirahat ve çalışabilirlik raporları,
- Sağlık kurulu ve SGK Sağlık Kurulu kararları,
- Ücret bordroları, banka kayıtları ve emsal ücret bilgileri,
- Kusur raporları, olay yeri kayıtları ve tanıklar,
- SGK ödenek ve gelir belgeleri,
- Yapılan giderlere ilişkin fatura ve ödeme kayıtları.
Arabuluculuk ve Dava Süreci
Uyuşmazlığın tarafları ve talebin niteliğine göre SGK'ya başvuru, sosyal güvenlik uyuşmazlığı, dava şartı arabuluculuk veya tazminat davası gündeme gelebilir. İş kazasının tespitiyle tazminat talebi farklı hukuki incelemeler gerektirebilir.
Dava sırasında sağlık, kusur ve hesap raporları alınabilir. Raporların olay tarihine, doğru gelire ve güncel sağlık durumuna dayanıp dayanmadığı kontrol edilerek süresinde beyan ve itiraz sunulmalıdır.
Zamanaşımı ve Başvuru Süreleri
Süreler olayın türüne, sorumlu kişiye, zararın öğrenilmesine ve sosyal güvenlik işleminin niteliğine göre değişebilir. Kurum kararlarına yönelik itiraz süreleri ile tazminat zamanaşımı aynı değildir. Dosya ve tebligatlar gecikmeden incelenmelidir.
Hukuki Destek Süreci
- Ön inceleme: Olay, sigortalılık, sağlık durumu ve mevcut belgeler değerlendirilir.
- Rapor kontrolü: İstirahat, sağlık kurulu ve SGK kararlarının kapsamı incelenir.
- Gelir ve kusur analizi: Gerçek ücret, çalışma etkisi ve sorumluluk belirlenir.
- Başvuru planı: SGK itirazı, arabuluculuk ve dava seçenekleri dosyaya göre oluşturulur.
- Rapor ve hesap takibi: Bilirkişi incelemeleri kontrol edilerek gerekli itirazlar yapılır.
Dosyanıza Özel Değerlendirme Alın
Sağlık raporlarınızı, SGK kararlarını, olay belgelerini ve ücret kayıtlarını paylaşarak iş göremezlik nedeniyle sahip olabileceğiniz haklar hakkında bilgi alabilirsiniz. İlk incelemede eksik belgeler ile süre bakımından öncelikli işlemler belirlenir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır. Hukuki görüş, kesin oran, tazminat miktarı veya sonuç garantisi oluşturmaz. Her dosya kendi koşulları ve belgeleri üzerinden değerlendirilir.
